@article {520, title = {Wie is er aan de beurt? De rol van spraakmelodie bij beurtwisselingen in het Nederlands}, year = {2023}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {In natuurlijke conversatie wisselen sprekers elkaar soepel en snel af. Uit onderzoek blijkt dat er tussen opeenvolgende sprekers gemiddeld 0-200 ms stilte zit, terwijl het plannen van een beurt ca. 600-1500 ms kost. Dit zou kunnen betekenen dat de rol van uitingsfinale zinsmelodie in het beurtwisselingssysteem beperkt is tot het markeren van de plaats waar de beurt eventueel kan worden overgenomen, maar dat het type finale grenstoon - stijgend (H\%) of laag (L\%) - er weinig toe doet, omdat de planning van een beurt eerder moet beginnen. Er is enige evidentie dat het ontbreken van een hoge of lage grenstoon (in plaats daarvan eindigt de uiting in een vlakke middelhoge toon, \%) werkt als beurthoud-cue. Meermalen is aangetoond dat er zoiets bestaat als vraagintonatie, en dat een finale stijging (H\%) een declaratieve uiting kan markeren als vraag. Dit zou betekenen dat er mogelijk toch een rol is voor H\% als onafhankelijk signaal om de beurt over te dragen, en dat de gerapporteerde zeer korte pauzes tussen sprekers het gevolg zijn van een te oppervlakkige analyse van de beurten in de gebruikte datasets. In het NWO-project {\textquoteleft}Who{\textquoteright}s next?{\textquoteright} wordt onderzocht wat de rol van de drie finale grenstonen (H\% stijgend, L\% laag, \% middelhoog) in het beurtwisselingssysteem van het Nederlands is, te beginnen met een gedetailleerde annotatie van een corpus gesproken dialoog (wat betreft intonatie, beurttype, lexicosyntactische en pragmatische structuur), gevolgd door experimenten met gemanipuleerde stukken dialoog en eye-tracking. }, author = {Johanneke Caspers} } @article {97, title = {Contextuele deaccentuering in het Nederlands als tweede taal: waar gaat dat accent naartoe?}, year = {2011}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Over het algemeen hebben niet-moedertaalsprekers van het Nederlands die de taal na hun puberteit hebben geleerd een duidelijk hoorbaar accent. Naast afwijkingen in de uitspraak van consonanten en vocalen komen ook suprasegmentele verschillen voor. De vraag die wij proberen te beantwoorden is in hoeverre NT2-sprekers fouten maken als gevolg van deaccentuering van gegeven informatie in zinnen als [Ik heb een boek voor mijn verjaardag gekregen,] maar ik lees helemaal geen boeken. Op grond van eerder onderzoek verwachten wij dat de gegeven informatie -i.e. boeken- correct gedeaccentueerd wordt, maar dat het accent veelal niet op de juiste plaats in de zin terechtkomt, de persoonsvorm, maar op het negatie-element. Een groep gevorderde NT2-sprekers met Hongaars als moedertaal en een controlegroep T1-sprekers lezen een tekst voor waarin een aantal van deze constructies zijn verwerkt. We rapporteren over de resultaten van deze productiestudie.

}, author = {Evelyn Bosma and Johanneke Caspers and Frida Kramm and Olga Kruming and Polona Reya} } @article {174, title = {De perceptie van modale partikels in het Nederlands als tweede taal}, year = {2007}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het Nederlands kent tal van modale partikels, zoals zeker in Jij bent zeker Jan? en maar in Kom maar hier. Deze ongeaccentueerde woorden geven de hele zin een bepaalde kleuring, die lastig te omschrijven is. De voorspelling dat verwerving van deze woorden moeilijk moet zijn voor tweedetaalsprekers (Foolen 1986, Wenzel 2002) werd getoetst in een perceptieproef met de modale partikels toch, wel en zeker en hun geaccentueerde niet-modale tegenhangers (i.e., {\textquoteright}gewone{\textquoteright} bijwoorden). NT2-sprekers en NT1-sprekers kregen telkens een contextzin aangeboden (bv. Emma wil haar fiets verkopen) en moesten daarna aangeven wat ze de best passende vervolgzin vonden: met een accent op het doelwoord (Ze fietst TOCH nooit) of met een accent elders in de zin (Ze FIETST toch nooit). De resultaten laten duidelijk zien dat NT2-sprekers inderdaad grote moeite hebben met modale partikels: bij de modale contexten scoren NT2-sprekers slechts 51\% correct, d.w.z. conform de voorspelling, tegenover 94\% voor NT1-sprekers.

}, author = {Johanneke Caspers and Ton van der Wouden} } @article {269, title = {Transcriptie van zinsprominentie, klankverlenging en prosodische grenzen door absolute beginners.}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Delen van het Corpus Gesproken Nederlands moeten worden verrijkt met een prosodische annotatie. In een pilootstudie gaan we na hoe goed na{\"\i}eve (d.w.z. zonder prosodisch-fonetische scholing) transcribenten in staat zijn om, aan de hand van een schriftelijk instructieprotocol en na een relatief korte oefenfase met feedback, te komen tot consistente transcriptie van (i) zinsprominenties (wel/niet geaccentueerde syllabe), (ii) van prosodische grenzen (zwaar, licht, geen) en (iii) van opvallende klankverlenging (wel, niet). Vier Vlaamse (Antwerpen, Gent) en vier Nederlandse (Utrecht, Leiden) na{\"\i}eve transcribenten annoteerden ieder dezelfde Vlaamse, resp. Nederlandse spraakfragmenten, met per transcribent in totaal 45 minuten spraakgeluid, over een periode van ca. 6 weken. We presenteren een overzicht van de resultaten, met de nadruk op de mate van overeenstemming tussen de vier transcibenten per prosodisch verschijnsel per taalvari{\"e}teit. Aan de hand van de bevindingen kan worden beslist of en voor welke taken inschakeling van (goedkope) na{\"\i}eve transcribenten een voor het onderzoeksveld voldoende bruikbare prosodische annotatie oplevert.

}, author = {Jeska Buhmann and Johanneke Caspers and Vincent van Heuven and Heleen Hoekstra and Jean-Pierre Martens and Marc Swerts} } @article {273, title = {Melodische karakteristieken van backchannels in Nederlandse taakgeori{\"e}nteerde dialogen}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In natuurlijke conversatie komen regelmatig "backchannels" voor: korte optionele uitingen als {\textquoteright}hmhmm{\textquoteright} en {\textquoteright}ja{\textquoteright}, die worden gebruikt door luisteraars om aan te geven dat de boodschap van de huidige spreker tot zover duidelijk is en dat de spreker verder kan gaan. Mijn onderzoeksvraag luidde of backchannels zichzelf melodisch onderscheiden van lexicaal identieke uitingen met een andere functie, zoals bijvoorbeeld het - niet-optionele - antwoord op een ja/nee-vraag. Beide typen uitingen werden opgespoord in een corpus taakgeori{\"e}nteerde dialogen ("Map-task"-dialogen), waarna het toonhoogteverloop werd getranscribeerd in het ToDI-systeem ("Transcription of Dutch Intonation"). Resultaten laten zien dat ca. 70\% van de backchannels gemarkeerd wordt met een niet-prominente lage toon gevolgd door een hoge grenstoon (getranscribeerd als {\textquoteright}LH\%{\textquoteright}), terwijl ruim 60\% van de niet-backchannels een toonhoogteaccent krijgt. Dit betekent dat er in het onderzochte materiaal een neiging bestaat om backchannels melodisch te onderscheiden van lexicaal identieke niet-backchannels.

}, author = {Johanneke Caspers} } @article {303, title = {Toonhoogtebewegingen en beurtwisselingen}, year = {1999}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Welke rol speelt spraakmelodie in het beurtwisselingssysteem? Zijn er aanwijzingen te vinden dat sprekers een accentverlenende stijging gevolgd door vlakke hoge intonatie kunnen gebruiken om aan te geven dat ze hun beurt willen behouden? Om o.a. deze vraag te kunnen beantwoorden is een verzameling zogenaamde MapTask-dialogen opgenomen (gestuurde, maar spontane conversatie). Voorlopig is naast een conversatie-analyse (cf. Couper-Kuhlen \& Selting 1996) een analyse in {\textquoteleft}conversational games{\textquoteright} voorzien (cf. Kowtko, Isard \& Doherty 1993). Het materiaal wordt opgesplitst in eenheden begrensd door pauzes langer dan 100 ms; op elke grens wordt bepaald of er al dan niet een beurtwisseling optreedt. De vorm van het {\textquoteleft}mogelijk laatste accent{\textquoteright} (cf. Selting 1996) zal worden beschreven (m.b.v. ToDI). De verwachting is dat een stijgend {\textquoteleft}mogelijk laatste accent{\textquoteright} gevolgd door vlakke hoge intonatie tot aan de grens over het algemeen niet gevolgd zal worden door een beurtwisseling.

}, author = {Johanneke Caspers} }